21 lutego 2020

Aloes i jego zastosowanie

Aloes drzewiasty (Aloe arborescens)

 

Roślina z rodziny liliowatych (Liliaceae) występująca w krajach o klimacie suchym i gorącym, rosnąca na terenach piaszczystych i kamienistych. W naturze potrafi osiągnąć wysokość do 5 m. W Polsce uprawiana jako roślina doniczkowa, bardzo łatwo rozmnaża się przez młode pędy tworzące się u podstawy łodygi. W fitoterapii stosowany jest świeży liść aloesu (Folium Aloe recens), pozyskany z co najmniej 3-letniej rośliny. Długie, mięsiste liście otoczone są ochronną warstwą – skórką zawierającą aloinę i emodynę. Zawierający aloinę wysuszony sok z liści aloesu, tzw. alona, wykazuje działanie przeczyszczające, żółciopędne, przeciwbakteryjne, przyspieszające perystaltykę jelita grubego. Według prof. Ożarowskiego „Ze wszystkich środków przeczyszczających (…) najsilniej drażni zakończenia nerwowe błony śluzowej jelita grubego”[1]. Przez swoje działanie powodujące przekrwienie i wzmagające kurczliwość mięśni gładkich narządów miednicy małej może powodować poronienia lub przedwczesny poród, dlatego nie wolno podawać przetworów z aloiną kobietom w ciąży ani też w okresie laktacji, gdyż substancja ta przechodzi do mleka i działa przeczyszczająco na niemowlęta[2].

Działanie przeczyszczające aloesu następuje po 8-12 godzinach od podania. Zależnie od wieku prof. Ożarowski proponuje dawki alony 0,05-0,5 g, a aloiny 0,025 g. Natomiast małe dawki aloesu rzędu 0,01-0,05 g pobudzają wydzielanie soku żołądkowego ze względu na gorzki smak, co wykorzystuje się przy dyspepsji[3].

Większą część liścia stanowi galaretowaty miąższ, który magazynuje wodę oraz cenne substancje odżywcze, wśród nich jako najważniejszy wymienia się aloektynę, a także polisacharydy, długołańcuchowe cukry zwane mannozą, wykazujące działanie przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwwirusowe oraz przeciwpasożytnicze. Polisacharydy te „w szczególny sposób nawilżają stawy, mózg, układ nerwowy i skórę. Ten typ polisacharydów stanowią ulegając powolnemu spalaniu węglowodany, które zapewniają jednostajny, długotrwały dopływ energii” ponadto wykazują działanie immunomodulujące, wspierają replikację zdrowych komórek nabłonkowych wyściełających układ trawienny, dodatkowo przenikając przez śluz zalegający w jelitach rozpuszcza go i ułatwia przyswajanie substancji odżywczych[4].

Przeprowadzone w latach 70. przez Hudsona badania wykazały, że w polisacharydach obecnych w żelu aloesu znajdują się minerały Ormus, zwiększające nawodnienie nabłonka, pobudzające produkcję kolagenu jako substancji zatrzymującej wilgoć, przyspieszające proces zdrowienia, regenerację stawów, skóry, układu nerwowego, włosów, narządów wewnętrznych takich jak trzustka czy wątroba. Ponadto aloes pobudza wątrobę do produkcji glutationu, równoważy poziom cukru we krwi, a w przypadku uszkodzeń skóry pobudza produkcję komórek Langerhansa, które koordynują proces gojenia się skóry[5]. Wodne wyciągi z liści aloesu korzystnie wpływają na leczenie chorób oczu, np. ułatwiają przyjęcie przeszczepionej rogówki[6].

Do celów farmaceutycznych stosowany jest w formie doustnej (choroby przewodu pokarmowego, bóle stawów, dychawica oskrzelowa), oraz zewnętrznie w postaci przemywań i injekcji w chorobach oczu, bezpośrednio na skórę w formie okładów z miąższu w przypadku uszkodzeń skóry (oparzenia, rany, odleżyny, ukąszenia)[7].

 

 

Receptury z aloesu:

 

Zapalenie spojówek

 

Liść aloesu

 

Sposób przygotowania: 1 świeży liść (umyć, posiekać) zalać 1 szklanką wrzątku, gotować 5-10 min. Letnią „wodą aloesową” przemywać oczy 3-4 razy dziennie.

W: A. Ożarowski, W. Jaroniewski, Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, IWZZ Warszawa 1987, s. 87

 

Oparzenia

Liść aloesu

Sposób przygotowania: odciąć z liścia kolce, przekroić wzdłuż, położyć miąższ bezpośrednio na ranę.

W: Aloes zwyczajny. Zdrowie i uroda, pod red. R. Duczyńskiej-Surmacz, KDC Warszawa 2005, s. 15

 

Miód aloesowy na wzmocnienie

Liście aloesu – oberwany z co najmniej trzyletnich roślin, pozbawione kolców

Sposób przygotowania: liście przechowujemy w lodówce przez 7-10 dni. Kroimy na kawałki, mielimy lub miksujemy. Na każde 100 g miazgi należy dodać 200 g miodu, po czym powoli doprowadzić do wrzenia. Zagotowaną mieszankę trzeba odstawić na dzień, ponownie zagrzać i przecedzić przez gęste sitko. Przechowywać w zamkniętym słoiku w lodówce. Miód spożywać po łyżeczce na czczo rano oraz godzinę przed obiadem.

W: T. Lewkowicz-Mosiej, Zioła w leczeniu chorób cywilizacyjnych, Zysk i S-ka Wydawnictwo Poznań 2017, s. 80-81

 

[1] A. Chodera, A. Mrozikiewicz, Ziołolecznictwo, poradnik dla lekarzy, pod red. dr hab. A. Ożarowskiego, PZWL Warszawa 1982, s. 286

[2] A. Ożarowski, W. Jaroniewski, Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, IWZZ Warszawa 1987, s. 80

[3] A. Chodera, A. Mrozikiewicz, Ziołolecznictwo, poradnik dla lekarzy, pod red. dr hab. A. Ożarowskiego, PZWL Warszawa 1982, s. 286

[4] D. Wolfe, Superżywność. Jedzenie i medycyna przyszłości, Vivante, wersja elektroniczna PDF, s. 193

[5] Tamże, s. 197-200

[6] A. Ożarowski, W. Jaroniewski, Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, IWZZ Warszawa 1987, s. 80

[7] Tamże, s. 80

 

 

Fragment pracy dyplomowej "Herbarium Polonicum. Wykorzystanie gry planszowej w kształtowaniu świadomości o leczniczych właściwościach rodzimych ziół" M. Adamczyk, Chorzów 2019