22 lutego 2020

Len i jego zastosowanie

Len zwyczajny - Linum usitatissimum 

Cenna jednoroczna roślina uprawna z rodziny lnowatych (Linaseae) o delikatnych łodygach dorastających do 100 cm. Nosi słuszną nazwę „usitatissimum” (z łac.: „pożyteczny, użyteczny”), gdyż dostarcza włókien do produkcji tkanin, paździerzy wykorzystywanych w przemyśle meblarskim i budowlanym, a z odpadów wytwarza się wysokiej jakości papier. Surowcem leczniczym jest dojrzewające w lipcu i w sierpniu nasienie lnu (Semen Lini), znane pod spolszczoną nazwą jako „siemię lniane”. Z nasion pozyskuje się również wartościowy olej (Oleum Lini), którego zawierają nawet do 40%. Olej ten bogaty jest w mieszankę nienasyconych kwasów tłuszczowych: linolowego, linolenowego i arachidonowego, które wraz z witaminą A wchłaniają się zarówno przez błony śluzowe żołądka, jelit, dróg moczowych i oddechowych, jak i przez skórę.[1] NNKT służą do syntezy prostaglandyny – hormonów tkankowych będących pochodną kwasu arachidonowego – wykazują różnorodne działanie: wpływają m.in. na ciśnienie krwi, krzepliwość krwi, gospodarkę lipidową, dzięki czemu olej lniany znajduje zastosowanie na przykład przy podwyższonym poziomie cholesterolu[2].

Zewnętrznie olej lniany stosuje się w postaci maści i kremów (np. produkowany w Polsce Linomag) na uszkodzenia skórne, jak oparzenia, trądzik, odleżyny, owrzodzenia żylakowe, a także przy zaczerwienionej skórze u niemowląt. Ponadto nasiona lnu bogate są w białko – ok. 20% oraz substancje śluzowe – ok. 6%, a także glikozydy, a w niedojrzałych nasionach stwierdzono obecność toksycznego aminokwasu linatyny, który jest antagonistą witaminy B6. Dzięki dużej zawartości śluzów, które mają zdolność powlekania cienką warstwą błon śluzowych, a przez co utrudnione jest wchłanianie szkodliwych substancji, nasiono lnu jest stosowane jako surowiec o działaniu osłaniającym i regenerującym zarówno przewód pokarmowy, jak i drogi oddechowe czy spojówki[3] [4]. Preparaty z siemienia lnianego polecane są zatem w przypadku owrzodzeń żołądka i dwunastnicy, uszkodzeń błony śluzowej przewodu pokarmowego przez substancje żrące i lekarstwa[5], przy suchym kaszlu jako środek ułatwiający odkrztuszanie[6]. Ponadto nasiona pęcznieją w jelicie grubym, dzięki czemu spulchniają jego zawartość, a drażniąc ścianki jelit pobudzają ruchy perystaltyczne, ułatwiając wypróżnianie i działając lekko przeczyszczająco[7].

Obecnie prowadzi się badania pod kątem przydatności nasion lnu w profilaktyce nowotworowej, gdyż jako bogate źródło lignanów i kwasów tłuszczowych zapobiegają powstawaniu guzów nowotworowych sutka, narządów rodnych, jelita grubego czy odbytnicy[8].

Receptury:

Nieżyt żołądka

Sposób przygotowania: 2 czubate łyżki stołowe nasion lnu (niemielonych) zalać szklanką letniej wody, powoli doprowadzić do wrzenia i gotować na małym ogniu przez 10-12 minut; odstawić do przestygnięcia, przecedzić i wypić letnie w 3 małych porcjach między posiłkami.

W: I. Kaczmarczyk-Sedlak, A. Ciołkowski, Zioła w medycynie. Choroby układu pokarmowego, PZWL Warszawa 2017, s. 30

Refluks

Sposób przygotowania: 3 czubate łyżki całych nasion zalać wieczorem ½ litra zimnej wody i odstawić na noc pod przykryciem. Rano przecedzić i pić w ciągu dnia, 4 razy dziennie po pół szklanki letniego maceratu.

W: I. Kaczmarczyk-Sedlak, A. Ciołkowski, Zioła w medycynie. Choroby układu pokarmowego, PZWL Warszawa 2017, s. 19

Oparzenia słoneczne

Kwiat dziurawca

Olej lniany

Sposób przygotowania: zebranymi w słoneczny dzień kwiatami napełnić luźno niewielką butelkę aż po szyjkę. Kwiaty dziurawca zalewa się olejem lnianym. Olej musi przykrywać kwiaty. Dobrze zamkniętą buteleczkę pozostawić na kilka tygodni na słońcu lub w pobliżu pieca. Po pewnym czasie olej stanie się czerwony. Przesącza się go przez ściereczkę, wyciska pozostałość i przechowuje w butelce z ciemnego szkła. Tak przygotowany olej można również stosować przy oparzeniach słonecznych.  

W: M. Treben, Apteka pana Boga. Porady i praktyka stosowania ziół leczniczych, wersja elektroniczna PDF, s. 18


[1] W. Poprzęcki, Ziołolecznictwo, wersja elektroniczna PDF, s. 66

[2] A. Ożarowski, W. Jaroniewski, Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, IWZZ Warszawa 1987, s. 226

[3] A. Ożarowski, W. Jaroniewski, Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, IWZZ Warszawa 1987, s. 226

[4] W. Poprzęcki, Ziołolecznictwo, wersja elektroniczna PDF, s. 66;

[5] A. Ożarowski, W. Jaroniewski, Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, IWZZ Warszawa 1987, s. 226

[6] W. Olechnowicz-Stępień, E. Lamer-Zarawska, Rośliny lecznicze stosowane u dzieci, PZWL Warszawa 1992, s. 117

[7] A. Ożarowski, W. Jaroniewski, Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, IWZZ Warszawa 1987, s. 226

[8] T. Lewkowicz-Mosiej, Zioła w leczeniu chorób cywilizacyjnych, Zysk i S-ka Wydawnictwo Poznań 2017, s. 151

 

Fragment pracy dyplomowej "Herbarium Polonicum. Wykorzystanie gry planszowej w kształtowaniu świadomości o leczniczych właściwościach rodzimych ziół" M. Adamczyk, Chorzów 2019