05 czerwca 2020

Lipa

Lipa drobnolistna (Tilia cordata), lipa szerokolistna (Tilia platyphyllos)

 

Duże drzewo o rozłożystej koronie z rodziny lipowatych (Tiliaceae), szanowane i cenione już przez starożytnych Greków i Słowian, którzy uważali lipę za drzewo chroniące przed złymi duchami, dlatego znajdywała miejsce na środku każdej osady, a także sadzono ją na mogiłach[1]. Obydwa gatunki występują pospolicie na terenie całej Europy i są podobne do siebie. W ich rozróżnieniu pomaga szczegółowy opis W. Olechnowicz-Stępień: „Liście lipy drobnolistnej są pod spodem sinawozielone, opatrzone w kątach nerwów kępką rudawych włosków. Natomiast liście lipy szerokolistnej mają po dolnej stronie liścia zabarwienie jasnozielone i pęczki białawych włosków w kątach nerwów. Kwiatostany lipy drobnolistnej składają się z 5—11 żółtawych kwiatów, przyrośniętych do jasnoseledynowej, języczkowatej podsadki. Kwiatostany lipy szerokolistnej są zwisłe, 2—5-kwiatowe i zakwitają około 2 tygodni wcześniej niż kwiaty pierwszego gatunku”[2].

Pojawiające się w czerwcu i lipcu intensywnie pachnące kwiatostany zbierane w początkowym okresie kwitnienia i suszone w cieniu stanowią surowiec lekarski (Inflorescentia Tiliae). Kwiatostan lipy jest bogaty we flawonoidy, m.in. kwercetynę, olejek eteryczny, w tym odpowiedzialny za przyjemny zapach farnezol, a także w związki śluzowe, fitosterole, trójterpeny, kwasy organiczne i garbniki[3]. Preparaty galenowe z kwiatów lipy pobudzają czynność gruczołów potowych i zwiększają wydzielanie potu, dlatego zalecane są jako środek napotny w gorączce, grypie, przeziębieniu czy anginie. Jest surowcem bezpiecznym dla dzieci poniżej 12 roku życia, które nie powinny zażywać salicylanów ze względu na niebezpieczeństwo uszkodzenia wątroby[4]. Zaleca się stosowanie kwiatów lipy z innymi surowcami, jak owoc maliny lub kwiat czarnego bzu, które spotęgują ich napotne działanie[5]. Ponadto kwiat lipy zmniejsza napięcie mięśni gładkich, pobudza wydzielanie soku żołądkowego, przepływ żółci do dwunastnicy i wykazują działanie moczopędne. Znajduje zatem zastosowanie w stanach pobudliwości nerwowej i łagodnych zaburzeniach trawiennych[6]. W literaturze wymieniane jest również zastosowanie naparów i odwarów z kwiatów lipy w padaczce, miażdżycy, cukrzycy czy nieżytach dróg oddechowych[7]. Zewnętrznie odwar stosuje się do pielęgnacji skóry, w lekkich stanach zapalnych oraz w kąpielach uspokajających i ułatwiających zasypianie[8]. W medycynie ludowej wykorzystuje się również inne surowce z lipy: odwar z kory oraz rozgniecionych liści do leczenia ran i oparzeń, sproszkowanych nasion lipy w przypadku czerwonki i krwotoków z nosa, świeży sok na porost włosów czy sproszkowany węgiel lipowy przy problemach trawiennych[9].

 Kwiatostan lipy występuje w licznych mieszankach ziołowych, np. Grypobon, Pulmobonisan (Bonimed) czy Degrosan (Herbapol).

 

[1] A. Skarżyński, Zioła czynią cuda, wersja elektroniczna PDF, s. 116

[2] W. Olechnowicz-Stępień, E. Lamer-Zarawska, Rośliny lecznicze stosowane u dzieci, PZWL Warszawa 1992, s. 168

[3] A. Ożarowski, W. Jaroniewski, Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, IWZZ Warszawa 1987, s. 228

[4] I. Kaczmarczyk-Sedlak, A. Ciołkowski, Zioła w medycynie. Choroby układu oddechowego, PZWL Warszawa 2017, s. 45

[5] W. Olechnowicz-Stępień, E. Lamer-Zarawska, Rośliny lecznicze stosowane u dzieci, PZWL Warszawa 1992, s. 169

[6] A. Ożarowski, W. Jaroniewski, Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, IWZZ Warszawa 1987, s. 228

[7] Poprzęcki, Ziołolecznictwo, wersja elektroniczna PDF, s. 67

[8] A. Ożarowski, W. Jaroniewski, Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, IWZZ Warszawa 1987, s. 228-229

[9] A. Skarżyński, Zioła czynią cuda, wersja elektroniczna PDF, s. 119

 

Fragment pracy dyplomowej "Herbarium Polonicum. Wykorzystanie gry planszowej w kształtowaniu świadomości o leczniczych właściwościach rodzimych ziół" M. Adamczyk, Chorzów 2019