05 maja 2020

Podbiał pospolity

Podbiał pospolity (Tussilago farfara)

 

Niska bylina z rodziny Astrowatych (Asteroideae), rosnąca na wilgotnej glebie, nad brzegami wód. Kwiat podbiału (Flos Farfarae) stanowi surowiec leczniczy, który można pozyskać najwcześniej w sezonie. Jest bogaty w związki flawonoidowe, np. rutynę, kwasy wielofenolowe (np. kwas kawowy), fitosterole, olejek eteryczny i flawonoidy, a także śluzy i gorycze, których zawartość jest jednak mniejsza niż w głównym surowcu: liściu podbiału (Folium Farfarae). Liść zbierany po rozwinięciu się, w maju, zawiera m.in. śluz, gorycze, garbniki, cholinę, kwasy polifenolowe oraz mniejszą ilość olejku eterycznego i flawonoidów w porównaniu z kwiatem[1].

Kwiat podbiału wykazuje właściwości przeciwzapalne, rozrzedzające śluz, dzięki czemu znajduje zastosowanie w chorobach dróg oddechowych, gardła i krtani[2]. Silniejsze działanie powlekające i ściągające wykazują natomiast odwary z liści podbiału. Zmniejszają one podrażnienie błon śluzowych, rozrzedzają zalegającą w drogach oddechowych wydzielinę i działają wykrztuśnie poprzez pobudzenie ruchów nabłonka rzęskowego, a dodatkowo obecność flawonoidów obniża napięcie mięśni gładkich górnych dróg oddechowych[3].

 Szerokie jest również zewnętrzne zastosowanie liścia podbiału: odwary w formie inhalacji przynoszą ulgę w zapaleniu oskrzeli z napadami duszności, a w formie okładu stosuje się je na opuchnięte stopy[4]. Odwarem, zarówno z liści, jak i kwiatów, można obmywać łatwo przetłuszczającą się cerę, a w przypadku wypadania włosów lub łupieżu można dodać go do wody przed myciem głowy[5].

Preparaty z podbiału nie powinny być używane powyżej 6 tygodni w ciągu roku ze względu na zawartość alkaloidów pirolizydynowych, które przy dłuższym czasie stosowania i po przedawkowaniu mogą silnie uszkadzać wątrobę. Zawartość tych związków zależna jest od pochodzenia surowca, dlatego nie powinno się pozyskiwać go ze stanowisk naturalnych, lecz kupować w aptece lub sklepie zielarskim[6].

 

[1] A. Ożarowski, W. Jaroniewski, Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, IWZZ Warszawa 1987, s. 299-300

[2] M. Treben, Apteka pana Boga. Porady i praktyka stosowania ziół leczniczych, wersja elektroniczna PDF, s. 17

[3] A. Ożarowski, W. Jaroniewski, dz. cyt., s. 300

[4] M. Treben, dz. cyt., s. 17

[5] A. Skarżyński, Zioła czynią cuda, wersja elektroniczna PDF, s. 142

[6] I. Kaczmarczyk-Sedlak, A. Ciołkowski, Zioła w medycynie. Choroby układu oddechowego, PZWL Warszawa 2017, s. 128

Fragment pracy dyplomowej "Herbarium Polonicum. Wykorzystanie gry planszowej w kształtowaniu świadomości o leczniczych właściwościach rodzimych ziół" M. Adamczyk, Chorzów 2019